Tìm hiểu về Gỗ Lũa Trai Vàng (Kỳ 2): Quá trình hoá lũa dưới góc độ khoa học

Bài 2: VÔ CƠ VÀ HỮU CƠ LÀ GÌ ??

Khái niệm: vô cơ và hữu cơ là nền tảng trong hoá học – giúp phân loại các chất theo nguyên gốc và cấu trúc:

1/ Chất vô cơ

• Định nghĩa: Là những hợp chất không chứa liên kết cacbon – hidro (C-H), trừ một số ngoại lệ như_CO, CO2 HCN…

Trước đây người ta cho rằng chất vô cơ là chất không có nguồn gốc từ sinh vật

• Phân loại chính:
• Oxit: Hợp chất của O với nguyên tố khác (VD: CaO, CO2).
• Axit: Chứa gốc axit và hiđro (VD: HCL, H2, SO4)
• Muối: gồm kim loại + gốc axit (VD: NaCL, Ca CO2)
• Bazơ: chứa nhóm OH – (VD: NaOH, Ca(OH)2)
• Các hợp chất vô cơ khác: Như khí hiếm, kim loại tự do, hợp chất ion..

+ Đặc điểm chung

• Thường có cấu trúc ion, dễ tan trong nước
• Nhiệt độ nóng chảy thường cao
• Không chảy được ( đa số )
• Có mặt phổ biến trong khoáng chất đất đá nước biển

2/ Chất hữu cơ

+  Định nghĩa: Là hợp chất của Cacbon (C), thường có liên kết, C-H-C-C kèm theo O, N, S… Trước đây cho rằng chỉ sinh vật mới tạo ra chất hữu cơ → ngày nay biết rằng có thể tổng hợp nhân tạo.

+ Phân loại chính

• Hiđro cacbon: Chỉ gồm C và H (VD: metan CH4, ctilen C2H4)
• Dẫn xuất của hiđro cacbon: chứa thêm nhóm chức như – OH – COOH – NH2…(VD: ancol, axit cacbon xylic, este…)
• Hợp chất cao phân tử: Như tinh bột xenlucozo, protein, nhựa

+ Đặc điểm chung:

Thường có liên kết cộng hoá trị, dễ cháy, dễ bay hơi

• Thường tan trong dung môi hữu cơ (Xăngete…). Ít tan trong nước, (Trừ một số chất có nhóm phân cực)
• Nhiệt độ nóng chảy, Sôi thường thấp hơn chất vô cơ
• Là thành phần cơ bản của sinh vật sống (cơ thể người, động-thực vật)
• Nói ngắn gọn:

+ Vô cơ → Thường là chất “không sống”  Cấu trúc đơn giản, từ khoáng chất

+ Hữu cơ → là nền tảng của sự sống, cấu trúc đa dạng, phức tạp, chủ yếu từ cacbon

• Trong gỗ lũa có chất Hữu Cơ
• Trong gỗ lũa vẫn còn chất hữu cơ, nhưng tỉ lệ với trạng thái của nó đã biến đổi đặc biệt so với gỗ tươi thông thường. Ta có thể chia rõ ra như sau:

1/ Gỗ tươi – chứa nhiều chất hữu cơ

Gỗ tươi gồm:

+ xenlucozo (celllose) → chiếm 40=50% khối lượng gỗ

+ Hcnicelllose → 15-25%

+ Chất chiết hữu cơ khác: Tinh dầu, nhựa titan, đường, protein,…

Tất cả đều là hợp chất hữu cơ vì chứa cacbon, hyđro, oxy thường dễ bị vi sinh vật phân huỷ

2/ Khi cây chết lâu năm → Hình thành gốc lũa→

Gỗ lũa là phần lõi, gốc, rễ của cây cổ thụ đẫ bị trôn vui hoặc ngâm lâu trong lòng đất, nước, bùn,….hàng chục, hàng trăm thậm chí hàng nghìn năm.

Trong quá trình này:

+ Các chất hữu cơ dễ phân huỷ (đường, nhựa,..) bị vi sinh vật, nước và môi trường rửa trôi hoặc phân huỷ gần hết.

+ lignin và xellulose bền vững hơn (phần còn lại cứng trắc của gỗ) → dần dần bị “khoá hoá”: các khoáng chất (silie, canxi, sắt,..) thấm vào các mao của gỗ, khiến gỗ trở nên cứng như đá, không bị mục rũa

+ Phần cấu trúc cabon còn lại bị carbon tự nhiên (giống than hoá nhẹ) → tạo thành màu sắc trầm tối, ánh kim hoặc vàng ánh, ánh vàng đặc trưng (như gỗ trai vàng)

• Nói đơn giản: Cấu trúc của gỗ lũa là phần sót lại của những cây gỗ cổ hàng trăm hàng nghìn năm qua thời gian nằm trong lòng đất, sông cổ, đầm lầy, được thẩm thấu các khoáng chất trở nên trắc, bền, vân đẹp, bóng, kháng được mối mọt, cong vênh, trong gỗ lũa có 2 thành phần chính:

1/ – Cấu trúc gỗ chính là “xương sống” tạo nên sự bền vững, hình dáng và đặc tính của gỗ tạo thành những sợi dài, mảnh kết tinh cao, tạo độ cứng và bền kéo…gọi là hữu cơ.

2/ – Các khoáng chất như đồng, nhồm, kẽm, sắt. Thẩm thấu vào mao mạch thớ gỗ hàng năm tạo nên màu sắc vàng, nâu, xám, đen… Nặng, bền, vân, Kháng mối mọt, chống cong vênh gọi là vô cơ. (keo kết dính) chống thấm.

• Vì vậy: Chất hữu cơ trong gỗ lũa không còn ở dạng “sống” mà tồn tại chủ yếu dưới dạng – đã già hoá, ổn định, ít bị phân huỷ, tàn dư cacbon rắn ( giống than hoá tự nhiên)
• Khoáng chất thay thế phần hữu cơ bị mất.

TÓM LẠI:

• Đối với gỗ lũa trai vàng “Tây Nguyên”
• Lõi gỗ già đã bị khoáng hoá tự nhiên trong lòng đất, hàng trăm năm → Thớ gỗ cứng ánh vàng, vàng ánh kim, sang trọng, dễ chế tác, không mối mọt
• Phân hữu cơ còn lại là cacbon tự nhiên + vô cơ khoáng chất, thổ nhưỡng đặc trưng tự nhiên, tạo nên màu sắc, vân gỗ huyền ảo và độ bền cao.
• Kết Luận:

Gỗ lũa vẫn còn chất hữu cơ, gỗ đã già hoá và tồn dư cacbon, tuy nhiên phần lớn đã biến đổi, ổn định hoặc bị thay thế bởi khoáng chất, khiến gỗ trở nên bền chắc, chống mục rũa và có giá trị văn hoá – tự nhiên rất lớn.